|
Homage to Samuel Beckett
In 1984 I made a series of four oil-paintings with reference to Samuel
Beckett's trilogy Molloy, Malone Dies and The Unnamable.
I was particularly inspired by the third volume of the novel. Three years
later I wished to offer the author my dedication. On
Beckett's birthday
13 April
I
made contact
via Les Editions de Minuit in Paris by
letter. Five days later I received the following response: 'Dear Mr. de
Groot. Thank you for your kind letter and impressive Unnamable.
Best wishes, Samuel Beckett.'
Schrijven
is Oorlog
Samuel
Beckett heb ik nooit willen plaatsen tussen de haakjes van zijn biologische
data (13-04-1906 - 1989-12-22), omdat zijn oeuvre deel uitmaakt van
een ontwikkeling in de Europese geschiedenis, die op zijn minst een
millenium aan de gang is. Mijn drang tot het overschrijden van ruimte
en tijd vindt zijn oorzaak, doordat ik me beroepsmatig bezighoud met
de restauratie
van tekeningen en prenten. Door de eeuwen heen was papier
de noemer, waarop met inkt of krijt, potlood of aquarel, een mededeling
werd gedaan. Een paar voorbeelden uit mijn restauratiepraktijk:
Joseph
Beuys bewerkte
een vel pakpapier met de scherpe, gekartelde zijkant van een conservenblikdekseltje.
De randen beplakte de kunstenaar met vilt en hij ondertekende het
vodje met reuzel.
Het gedicht Bericht
aan de levenden van H.M. van
Randwijk, dat met een vulpen op een
blocnotevelletje
werd genoteerd.
Het
halfverbrande landkaartje met
een routebeschrijving, dat
op 10 mei 1940 werd gevonden in een neergeschoten Duits transportvliegtuig.
De 16 leden van de luchtlandingsdivisie kwamen om het leven. Het kaartje
moest dienen om koningin Wilhelmina gevangen te nemen en haar te gijzelen.
De
penseelschetsen, die
Willem van de Velde als ooggetuige maakte van de Vierdaagse Zeeslag
van 1666, dobberend in een bootje tussen de Hollandse en Engelse linies
op de Noordzee.
Het
carton (werktekening op ware grootte), dat Dirck Crabeth voor het
Koningsglas in de Sint-Janskerk te Gouda ontwierp. Het twintig meter
hoge gebrandschilderde glas werd in 1557 geschonken door Filips II,
koning van Spanje en landsheer van de Nederlanden, en zijn tweede
echtgenote Mary Tudor, koningin van Engeland. In 1998 werd het
carton door mij in het trappenhuis
van het
Museo del Prado te Madrid geïnstalleerd
ten behoeve van de tentoonstelling
Felipe II.
Un príncipe del Renacimiento.
Na een
slapend bestaan van vierhonderd
jaar in
het archief van de kerk
kwam het
carton door
deze gebeurtenis internationaal
in de belangstelling te staan (zie
The
Seventh Window).
Met literatuur is het eigenlijk precies eender.
Het theater van de oorlog vindt daar letterlijk plaats op een stuk papier.
We maken afspraken: een krabbeltje wordt een letter - over de letters
A en U zijn we bijvoorbeeld overeengekomen om die uit te spreken als
'AU!' - klanken worden woorden, woorden worden zang en zang wordt ritueel.
En voor we het weten, lopen we in cirkels over vlakten in een verwoede
poging om het onnoembare te benoemen. De
enige troost is een zuigsteen in onze mond, die sommigen uit pure wanhoop
een naam hebben gegeven. In Het Narrenschip heb ik Samuel Beckett
gespiegeld aan wat in plaats en tijd voorbij komt.
HET NARRENSCHIP
Cante
Jondo
The
space that intervenes between subject and object; the artist may state
it as diaspora, Hellespont or horror vacuí, according as he happens
to be feeling love for travelling, reckless or just psychotic. He may
even record his findings, if he is a man of great personal courage.
A picture by Mr Jack Yeats, Mr T.S. Eliot's 'The Waste Land', are notable
statements of this kind. One should merely bow in wonder in admiration
at their determination to free themselves of all restraining bonds:
the artist who stakes his being is from nowhere, has no
kith.
Een kunstenaar heeft alle reden om te vertrekken
Wanneer
de kunstenaar zich vervreemd voelt van eigen cultuur of herkomst, heeft
hij alle reden om te vertrekken en in ballingschap te gaan. Hij vertrekt
vanuit een gesloten systeem van normen en waarden, die hij maar al te
goed kent en waarin hij als een onlosmakelijk puzzelstukje past. De
kunstenaar waagt de sprong in het duister. Het gesloten beeld van trekken
en stoten of anders gezegd; alles dat werd bepaald door haat en liefde,
valt in de nieuwe situatie gefragmenteerd en in honderd stukken uiteen.
Het kompas, voorheen bruikbaar, daarvan draait de magnetische naald
dol. De doler weet geen keuze meer te maken. Terwijl het rechterbeen
zich begeeft richting noorden, heeft het linkerbeen haar zinnen gezet
op het zuiden. In de spagaat, die ontstaat, delft de
kunstenaar
het onderspit en komt om. Omstanders juichen. Er kan weer een nieuwe
held worden bijgeschreven in The Artists' Book of Records.
De koffie wordt tijdens de voorstelling op tijd geserveerd.
Eisprong
Het
is alsof ik de dingen van me af wil duwen, duwen met een onmetelijke
kracht. In die weggeduwde ruimte, daar is lucht en lijkt alles transparant.
Maar zodra ik ingeef, zuigen de dingen zich direct weer muurvast om
me heen. Kan ik vanuit dat weggedrukte stukje atmosfeer naar buiten?
Stopt iets ooit ergens? Ik bedoel, is er ruimte buiten de ruimte? Is
er ruimte buiten het ei? Voorbij de schil? Stopt de gelei ooit ergens?
Of zit ik nog steeds in die dooier? Ik ben terecht gekomen in een eindeloze
slachting.
Het
Vertrek
Hij
trad binnen, waar hij niet wist, en bevond zich in een niet-weten, alle
weten overstijgend, in de winter van 19-zoveel, toen zijn kachel het
niet deed en hij besloot naar Siena te gaan. Hij hoorde voetstappen
achter zich. Toen hij zich omdraaide, zag hij, dat hijzelf aan het inhalen
was.
|
Wim
de Groot
Via Gracco di Secco 27
Colle di Val d'Elsa, Siena
Italia
13th
April 1987
Dear
Samuel Beckett,
In
1972, in Amsterdam, I read your Trilogy: Molloy,
Malone dies and the Unnamable for the first time
and I was very impressed. Now, here in Tuscany, I read the novels
again and I was even more impressed.
| For
my stay in Siena I took three books with me: |
Dante's
The Divine Comedy |
|
Beethoven's
Letters |
|
and
your Trilogy |
and
they became very good friends.
While
Beethoven sets the tone with his 'Muß es sein? …. Es
muß sein.', Dante and you let me travel over plains,
let me go round in circles in the cities and I was with both
of you at the seaside.
Although
I didn't understand every part of your book, for me, you said
everything in the Unnamable. I found it extremely moving.
That's why I like to dedicate my series of four oil-paintings
the Unnamable to you.
It
is a pity that we live in a godless Age, otherwise you would
have been declared a saint.
I
love you,
Wim de Groot
Ps.
Did you see comet Halley in wonderful colours and dots last
year on television?
|
Vanuit
Italië schreef ik veel brieven. Aan Dante, Titiaan, zelfs aan Ludwig
van Beethoven. Alleen Samuel Beckett heeft gereageerd.
Reis naar het Noorden
Something
which we knew must be a dawn -
A different darkness, flowed above the clouds,
And dead ahead we saw, where sky and sea should meet,
A line, a white line, a long white line,
A wall, a barrier, towards which we drove.
My God man there's bears on it.
Not a chance. Home and mother.
Where's a cocktail shaker, Ben, here's plenty of cracked ice.
Remember me.
And if Another knows, I know I know not,
Who only know that there is no more noise now.
Donald
Hall: 'What sort of thing did Ezra Pound cut from The Waste Land?
Did he cut whole sections?'
T.S. Eliot: 'Whole sections, yes. There was a long section about a shipwreck.
I don't know what that had to do with anything else, but it was rather
inspired by the Ulysses Canto in The Inferno by Dante, I think.'
Reis naar het Zuiden
Pappie,
ik vraag naar de bekende weg, maar kunt u me nog eenmaal vertellen, wie
of wat verbergt zich in de vlam, die zich van boven in tweeën splitst?
Big
Daddy hernam: Odysseus
en James J. lijden daar binnen. Waren ze vroeger
gescheiden door tijd, nu wordt
hun eeuwig samenzijn vergald door onzekerheid of ze tijdens hun leven
de goede beslissingen hebben genomen.
Is het mogelijk met hen te spreken, dan smeek ik u, en ik spreek niet
alleen namens mijzelf, dat u me toestaat om een ogenblik in hun nabijheid
te vertoeven. Ziet u niet aan mijn blik, hoe ik wegkwijn van verlangen.
Lef heb je, je verzoek wordt dus ingewilligd.
Toen
de vlam zo dicht was genaderd, dat de hitte nog nauwelijks was te verdragen,
begon de hoogste spits fel knetterend heen en weer te springen alsof
hij door een windvlaag werd geteisterd en
links en rechts zich draaiend, wierp de vlam een stem uit:
Toen ik Ithaka ontvluchtte ...
Dublin!
... kon noch de liefde voor mijn vader, noch de liefde voor ...
mother is putting my new secondhand clothes in order
... Penelope, het vuur doven, dat mijn borst doorstroomde om kennis
van de wereld te verzamelen en van de mensen; van hun deugd en hun ondeugd.
you could have knelt down and pray for me when I was dying I begged
you with my last breath that you did not do that
Dit gaat me veel tijd kosten.
mother let me be and let me live

De
grote en diepe zee wilde Streichholz Charlie bevaren met één
enkel schip en een klein aantal teamsters. En hij zag de kust van Spanje
en van Marokko, de gehele kust. Toen ze eindelijk aankwamen bij de nauwe
doorgang van Gibraltar, waar Hercules zijn zuilen heeft geplaatst, opdat
niemand zich ooit verder zou wagen, and would enter the whirlpool,
overviel hem een diepe melancholie en hij zag: that awful deepdown
torrent and the sea the sea crimson sometimes like fire and my heart was
going like mad.
De
lucht boven Gibraltar begon te betrekken en een verstikkende rookwolk
steeg op boven de baai. Hoorde Streich ergens een wekker afgaan? Hij
geloofde van wel of toch weer
niet. Het was weer tijd voor zijn medicijnen en zijn twee liter bier.
Zou dat hier te verkrijgen zijn? Twee liter bier? Hij wist het niet of
toch weer wel.
Streich opende
zijn ogen en hij
zag de teamsters uitgeput en verslagen voor zich uitstaren. Om hen moed
in te spreken, zei hij: Duizenden gevaren hebben we getrotseerd, probeer
nu ons doel bijna is bereikt, de moed erin te houden om kennis te vergaren
van die onbewoonde wereld. Zodra we bij Ceuta naar links afslaan,
zullen we het pad naar de zon volgen. Bedenk toch wiens kinderen jullie
zijn. Zijn jullie geboren om je dagen te slijten in vergetelheid? Degene
die mij volgt, zal roem en inzicht verwerven. Dus, maak je keus.
Zijn woorden troffen doel en voor Streichholz Charlie het wist, vloog
het schip vooruit, zodat hij nu de teamsters weer
moest aanmanen zich te temperen.
Bovendien stond zijn hoofd helemaal niet naar waterskiën.
Het achterdek lag
gekeerd naar de morgen en iedere logge riem werd
een lichte veer. Steeds sneller gleed het schip der dwazen over de golven.
De nacht viel. Jean sans Jean zag plotseling de sterren boven de zuidpool.
Hij keek achterom, zijn ogen zochten, maar verloren hun rust.
Nadat de volle maan
vijfmaal was verschenen,
doemde heel vaag in de verte een
berg op, die ondanks de afstand zo onmetelijk groot was zoals zij nog
nooit hadden aanschouwd. De teamsters juichten, maar ze juichten te vroeg,
want er stak een
storm op, die zo hevig was, dat
de boeg tot drie keer toe door de golven heen
werd gedrukt.
De vierde maal was het mis. Nog eenmaal verhief zich de achtersteven,
daarna verdween het schip in de diepte en
de golven sloten zich boven hen.
Oh
Father, stand me now and ever in good stead.
Nel
principio era la parola
you must say words
e la parola era con Dio
as long as there are any
essa era nel principio con Dio.
Ogni
cosa è stata fatta per essa
that would surprise me
e senza essa niuna cosa fatta è stata fatta
in the silence you don't know
in lei era la vita
you must go on
e la vita era la luce degli uomini
I can't go on
e la luce riluce nelle tenebre
it will be the silence
e le tenebre non l'hanno compresa.
Reis naar de Nachtzijde van de Maan
Op
weg naar de maan
waren
ze Hem nog tegengekomen
(hem met een hoofdletter)
Hij
vertelde hen
(met een kleine letter)
dat
Hij pas halverwege was
en
dat de afstand
Hem
toch
wel wat was tegengevallen
******
'Houston,
Tranquillity Base here.'
'Roger, Roger!'
'The Eagle has landed.'
'This
is one small step for man,
I'll join with black despair against my soul,
one giant leap for Mankind,
and to myself become an enemy.'
Muziek:
The Doors, Ship of Fools.
Bibliografie
- Bibliorum
Sacrorum, Midden-Oosten, ca.1000 v.Chr.
- ca.100 n.Chr., geraadpleegde editie: 'La Parola fatta carne',
Il Evangelo di San Giovanni
1, 1-5,
vertaling:
Giovanni Diodati (1576-1649), Libreria Sacre Scritture, Rome, Italië,
z.j.
- Dante
Alighieri, La Divina Commedia, Toscane c.1308 - c.1320, geraadpleegde
edities: The Divine Comedy, vertaling Geoffrey L. Bickersteth,
Basil Blackwell Ltd, Oxford 1986, p.
186-193:
Inferno, canto XXVI, 13-142;
en De
Goddelijke Komedie, vertaling Christinus Kops O.F.M., Amsterdam
1984,
p.
152-157: Hel,
canto XXVI, 13-142.
- Karl
Brandi, Keizer Karel V, vorming en lot van een persoonlijkheid
en van een wereldrijk, vertaald uit het Duits door N.B. Tenhaeff,
Amsterdam 1942, p. 38.
- Juan
de la Cruz, 'Yo no supe dónde entraba', Toledo vóór
1584, geraadpleegde editie: Dr. Jan Peters O.C.D. en J.A. Jacobs,
Joannes van het Kruis, Mystieke Werken, Carmelitana,
Gent 1992, p. 204-208: 'Ik
drong binnen, waar ik niet wist.'
- William
Shakespeare, Richard III, London 1597, geraadpleegde
editie: Richard III, Penguin Books Ltd, Harmondsworth, Middlesex
1968, Act II-2, p. 103.
- Heinrich
Heine, Buch der Lieder, Verlag Hoffmann und Campe, Hamburg
1827; geraadpleegde editie: Heinrich Heine. Buch der Lieder,
Insel Verlag, Frankfurt am Main 1997,
p. 120-121:
'Der Doppelgänger - Still ist die Nacht, es ruhen die Gassen.'
- James
Joyce, A Portrait of the Artist as a Young Man, B.W. Heubsch,
New York 1916, geraadpleegde editie:
A Portrait of the Artist as a Young Man,
Penguin Books Ltd, Harmondsworth, Middlesex 1971, p. 253.
- James
Joyce, Ulysses, Shakespeare and Company, Paris 1922, geraadpleegde
editie: Ulysses,
Vintage Books - Random House, New York 1961,
p. 5, 10, 783.
- T.S.
Eliot, The Waste Land: a Facsimile and Transcript of the Original
Drafts including the Annotations of Ezra Pound,
ed.Valerie Eliot, Faber and Faber Ltd, London 1986, p. 60-61, 66-69.
- Donald
Hall, 'Interview T.S. Eliot', Writers at Work: Interviews from
the Paris Review selected by Kay Dick, Penguin Books
Ltd, Harmondsworth, Middlesex 1972, p. 118.
- Samuel
Beckett, Trilogie: Molloy, Malone meurt, L'Innomable, Editions
de Minuit, Paris 1950-1952, geraadpleegde editie: Trilogy: Molloy,
Malone dies, The Unnamable, Picador - Pan Books Ltd, London
1979, p. 271, 381-382.
- Samuel
Beckett, Disjecta. Miscellaneous Writings and a Dramatic Fragment,
ed. Ruby Cohn, John Calder (Publishers) Ltd, London 1983, p. 70,
148-149: 'Recent
Irish Poetry' en 'Homage to Jack B. Yeats'.
- Eoin
O'Brien, 'From writers to painters', The Beckett Country,
The Black Cat Press Ltd, Dublin 1986, p. 288.
- Peter
Bond, 'One Giant Leap: The First Moon Landings, 1969', Heroes
in Space: From Gagarin to Challenger, Basil Blackwell
Ltd, Oxford 1987, p. 195, 198.
- Jim
Morrison, 'Ship of Fools' (1970), The Doors: Lyrics 1965 - 1971,
Omnibus Press, London 1992, p. 64.
- Wim
de Groot, 'Op weg naar de maan', Het Zwijndrechter Testament
(1988), Amsterdam 1988 (niet gepubliceerd).
- Zie
voor behandeling van mogelijk hetzelfde thema: Heere Heeresma, 'Een
winkelier keert niet weerom', Zwaarmoedige verhalen voor bij
de centrale verwarming, Erven Thomas
Rap, Amsterdam 1973, p. 93-110.
|